Kürt Ulusal Bilincinin Sesi: Cegerxwîn

Kürt ulusal bilincinin sesi Cegerxwîn: Şiirleri ezgilere, düşünceleri kuşaklara taşındı.

Asopress – Kürt edebiyatının önemli şairlerinden Cegerxwîn, ölümünün 42’nci yılında şiirleri, siyasi düşünceleri ve Kürt dili için yürüttüğü çalışmalarla anılıyor. Asıl adı Şêxmûs Hesen olan Cegerxwîn, 1903 yılında bugün Batman’ın Gercüş ilçesine bağlı Hesarê köyünde doğdu. Yoksulluk içinde büyüyen, çocuk yaşta anne ve babasını kaybeden şair, yaşamının önemli bir bölümünü sürgünde geçirdi. 22 Ekim 1984’te İsveç’in Stockholm kentinde hayatını kaybeden Cegerxwîn’in mezarı, Suriye’nin Kamışlı kentinde bulunuyor. Yoksulluktan şiire, şiirden siyasi mücadeleye Çocukluk yıllarında çobanlık ve tarım işçiliği yapan Cegerxwîn, geleneksel medrese eğitimi aldı ve bir dönem köylerde din görevlisi olarak çalıştı. Ancak yoksulluk, toplumsal eşitsizlik ve Kürt halkının yaşadığı baskılar, onun şiirini ve siyasi düşüncesini şekillendiren temel unsurlar oldu. 1920’li yıllarda şiir yazmaya başlayan Cegerxwîn, Kürt edebiyatının gelişmesinde önemli rol oynayan Hawar dergisinde de eserlerini yayımladı. 1930’lu yıllardan itibaren kültürel çalışmaların yanı sıra siyasi faaliyetlere yönelen şair, Kürt dili ve tarihinin araştırılması, ulusal kimliğin korunması ve toplumsal değişim için çalışan aydınlar arasında yer aldı. Marksist düşünceyi Kürt ulusal mücadelesiyle buluşturdu Cegerxwîn’in siyasi düşüncesinde Kürt ulusal özgürlüğü ile sınıfsal eşitsizliklere karşı mücadele iç içe geçti. Marksist düşünceden etkilenen şair, şiirlerinde yalnızca ulusal baskıları değil; işçi ve köylülerin yoksulluğunu, emek sömürüsünü, toprak ağalarını ve toplumsal adaletsizliği de eleştirdi. Bu yönüyle Kürt ulusal hareketi içinde sosyalist düşünceyi savunan isimlerden biri olarak öne çıktı. Siyasi faaliyetleri nedeniyle farklı dönemlerde baskı ve sürgünlerle karşılaşan Cegerxwîn, 1963’te Şam’da tutuklandı ve ardından Suriye’nin Süveyda kentine sürgün edildi. 1969’da Irak Kürdistanı’na giderek Mustafa Barzani öncülüğündeki hareketle ilişki kurdu. Daha sonra Lübnan ve Suriye’de bulunan şair, 1979’da İsveç’e yerleşti. Siyasi yaşamı boyunca Kürt kimliği, ulusal özgürlük, emek mücadelesi ve halkların eşitliği üzerine düşüncelerini yazıları ve şiirleriyle dile getirdi. Kürt şiirini halkın diliyle buluşturdu Cegerxwîn, klasik Kürt şiirinin birikiminden yararlanırken halkın günlük dilini ve sözlü kültürünü şiirine taşıdı. Şiirlerinde kimlik, dil, özgürlük, yurt özlemi, aşk, barış ve toplumsal mücadele öne çıktı. Şairin eserleri, Kürt halkının kendi dilinde kendisini ifade etme çabasının yanı sıra ulusal bilincin güçlenmesinde de etkili oldu. Cegerxwîn’in başlıca şiir derlemeleri arasında Prîsk û Pêtî (1945), Sewra Azadî (1954), Kî me Ez? (1973), Ronak (1980), Zend-Avista (1981), Şefeq (1982) ve Hêvî (1983) bulunuyor. Ölümünden sonra da Aşîtî, Salar û Mîdya ve Şerefnameya Menzûm gibi eserleri yayımlandı. Şair yalnızca şiirle sınırlı kalmadı. Kürtçenin yazılı kaynaklarını geliştirmek amacıyla dil bilgisi ve sözlük çalışmaları yaptı. Destûra Zimanê Kurdî adlı Kürtçe dil bilgisi kitabı 1961’de, sözlüğünün iki bölümü ise 1962’de yayımlandı. Kürt folkloru üzerine çalışmalar gerçekleştiren Cegerxwîn, ayrıca Tarîxa Kurdistan (Kürdistan Tarihi) adlı üç ciltlik eserini kaleme aldı. İki öyküsü olan Reşoyê Darê ve Cim û Gulperî de edebî mirasının parçaları arasında yer aldı. Şiirleri Şivan Perwer’den Aram Tigran’a birçok sanatçıya ilham oldu Cegerxwîn’in şiirleri kitap sayfalarının dışına çıkarak Kürt müziğinin önemli eserleri arasında yer aldı. Şivan Perwer’in seslendirdiği “Kî ne em?”, şairin Kî me Ez? adlı eserinden uyarlanarak geniş kitlelere ulaştı. Şiirdeki kimlik sorusunun kolektif bir seslenişe dönüşmesi, eserin Kürt müziği ve kültürel hafızadaki etkisini artırdı. Aram Tigran da Cegerxwîn’in şiirlerinden yararlanarak eserlerini müzikle buluşturan sanatçılar arasında yer aldı. Mihemed Şêxo, Ciwan Haco ve Xelîl Xemgîn gibi isimler de şairin şiirlerinden etkilenen sanatçılar arasında anılıyor. “Pir xweş e” adlı eserin sözleri Cegerxwîn’e, müziği ise Ciwan Haco’ya atfediliyor. Bu örnekler, şairin dizelerinin farklı müzikal yorumlarla kuşaktan kuşağa taşındığını gösteriyor. Yaşam öyküsü kitaplara konu oldu Cegerxwîn’in kendi yaşamını anlattığı Jînenîgariya Min adlı eseri, Türkçede Hayat Hikâyem adıyla yayımlandı. Şairin yaşamını ve edebî yaklaşımını ele alan çalışmalar da kaleme alındı. Bu eserler, yoksulluk içinde başlayan yaşamının medrese eğitiminden edebiyata, siyasi mücadeleden sürgüne uzanan yönlerini ortaya koyuyor. Cegerxwîn’in mirası, yalnızca şiirleriyle sınırlı değil. Kürtçenin yazılı edebiyatına yaptığı katkılar, toplumsal eşitsizliklere yönelttiği eleştiriler ve ulusal kimlik üzerine düşünceleri, onu 20’nci yüzyıl Kürt edebiyatının öne çıkan isimlerinden biri haline getirdi. Ölümünden onlarca yıl sonra şiirlerinin bestelenmeye ve farklı kuşaklar tarafından okunmaya devam etmesi, eserlerinin kültürel yaşam içindeki yerini koruduğunu gösteriyor. Haber Merkezi